Akvaryum hobisine başladığım ilk yıl, bütün hesabımı filtreye, ısıtıcıya ve akvaryumun kendisine yapmıştım. Yem kutusunu ise "zaten üç ayda bir alıyorum, ne olacak ki" diye bir kenara yazmıştım. İki yıl sonra beş akvaryumum olduğunda anladım ki balık beslenme maliyeti, tür seçimine göre iki kat, hatta bazı durumlarda beş kat farklılaşabiliyor. Aynı 60 litrelik tankta lepistes sürüsü beslemekle tek bir orta boy ciklet beslemek, aylık yem faturası açısından bambaşka iki dünya.
Aşağıda kendi kutularımı tartarak, ne kadar sürede bittiğini not ederek çıkardığım karşılaştırmayı paylaşıyorum. Kesin lira tutarları vermekten kaçınıyorum çünkü fiyatlar sürekli değişiyor; onun yerine türler arasındaki oranlara odaklanmanızı öneriyorum. Bu oranlar yıllardır neredeyse hiç değişmedi.
Balık türünü seçerken "hangisi daha çok yer" sorusunun cevabı sandığınız kadar basit değil. Benim gözlemimde masrafı belirleyen üç ana etken var ve bunlardan ikisi çoğu rehberde atlanıyor.
En büyük belirleyici bu. Balık genel olarak vücut ağırlığının belli bir oranını tüketiyor; dolayısıyla 4 santimlik bir plati ile 15 santimlik bir oskar arasındaki fark, uzunluk farkının çok üzerine çıkıyor. Kütle üç boyutlu artıyor çünkü. Kendi deneyimim: 10 lepisteslik sürüm bir kutu pul yemi yaklaşık üç ayda bitiriyordu; tek bir erişkin oskar aynı hacimde yemi (granül olarak) beş haftada bitirdi. Balık sayısına takılmak yerine toplam canlı kütleye bakın; akvaryum boyutu ve balık sayısı hesabı yapanların da aslında ölçtüğü şey bu.
Otçul ve omnivor türler ucuz. Spirulinalı pul yem, haşlanmış kabak dilimi, salatalık, hatta ıspanak yaprağı bu balıkların yarım öğününü karşılıyor. Buzdolabınızdan çıkan artık maliyet listesinde görünmüyor bile. Etçil türlerde ise iş değişiyor: kaliteli granül, dondurulmuş kan kurdu, artemia, mysis karides… Bunlar kilogram fiyatıyla pul yemin çok üzerinde ve saklama koşulları da ayrı bir masraf (dondurucuda yer, bozulma riski).
Bazı türler kuru yemi hiç sorunsuz kabul ediyor, bazıları ise size direniyor. Betamı kuru granüle alıştırmam iki hafta sürdü ama başardım. Discusta aynı şeyi denediğimde pes ettim; sığır kalbi karışımı ve dondurulmuş yem şart oldu. Eğer canlı yem kültürü kurmayı seviyorsanız (artemia yumurtası, sirke sineği, mikrokurt) bu masrafı ciddi biçimde düşürebilirsiniz, ama zaman maliyetini de hesaba katın.
Aşağıdaki tabloyu, "en ucuz türü 1 kabul edersek diğerleri kaç kat?" mantığıyla hazırladım. Baz aldığım senaryo: türün doğal grup büyüklüğüne uygun, orta ölçekli bir akvaryum.
| Tür grubu | Beslenme tipi | Ana yem | Göreli aylık maliyet |
|---|---|---|---|
| Lepistes, moli, plati, kılıçkuyruk | Omnivor | Pul yem + sebze | 1x |
| Zebra danio, sürü halinde neon tetra | Omnivor | İnce pul / mikro granül | 1x – 1,5x |
| Beta (tek) | Etçil eğilimli | Beta granülü + haftalık kan kurdu | 1,5x |
| Korydoras, cüce gurami | Omnivor | Dip tableti + pul | 2x |
| Japon balığı (goldfish) | Omnivor, çok iştahlı | Batan granül + sebze | 2,5x – 3x |
| Malawi ciklet grubu | Çoğu otçul | Spirulina granülü, çok miktarda | 3x |
| Oskar, büyük Amerikan ciklet | Etçil | İri granül, dondurulmuş yem | 4x – 5x |
| Discus | Etçil / hassas | Sığır kalbi karışımı, dondurulmuş | 5x+ |
İlk akvaryumum lepistesliydi ve bugün hâlâ en ekonomik seçim olduğunu düşünüyorum. Küçük bir kutu kaliteli pul yem, 8-10 balıklı bir sürüye iki-üç ay dayanıyor. Üstüne haftada bir haşlanmış kabak veriyorum, o da mutfaktan çıkıyor. Başlangıç seviyesi tür