Beş yılda evimden hamster de geçti, kobay da, tavşan da, sıçan da. Şu an salonda bir çift sıçan, balkona bakan odada da bir Hollanda cücesi tavşan yaşıyor. Bu yüzden "hangisi daha iyi?" sorusunu duyduğumda kestirme cevap vermek yerine karşımdakine hep aynı üç şeyi soruyorum: ne kadar bütçe ayırabiliyorsun, günde kaç dakikanı verebiliyorsun ve hayvanın seninle ilgilenmesini mi yoksa kendi hâlinde yaşamasını mı istiyorsun? Aşağıda bu üç soruyu, kendi mutfağımdan geçen bir kemirgen evcil hayvan karşılaştırması üzerinden anlatacağım.
Önce şunu netleştirelim: tavşan aslında kemirgen değil, lagomorf. Ama pet shop raflarında hepsi aynı köşede durduğu için insanlar bu dördünü aynı torbaya koyuyor. Fiziksel ihtiyaçları da benzer başlıklarda toplandığı için ben de aynı masaya yatırıyorum, ancak tavşanın farkını yeri geldikçe hatırlatacağım.
İlk hamsterımı aldığımda kafes dâhil harcadığım paranın, üç ay sonra sadece talaş ve yem için harcadığım paradan az olduğunu görünce şaşırmıştım. Kemirgenlerde asıl gider hayvanın kendisi değil, yaşam alanı ve tüketim malzemeleri.
Hamster en ucuz kurulumu olan hayvan gibi görünür ama pet shoplarda satılan o küçük plastik kafesler gerçekten yetersiz. Suriye hamsterı için geniş taban alanı ve en az 20 santimlik kazma derinliği veren bir yatak katmanı gerekiyor; ben ikinci hamsterımda cam bir teraryuma geçtim ve hayvanın davranışı tamamen değişti, kafes çubuğu kemirme takıntısı bitti. Kobay için yatay ve uzun bir alan, sıçan için ise dikey ve katlı bir kafes şart. Tavşan ise dördü içinde kafese en az sığanı: benimki günün büyük kısmını odada serbest geçiriyor, kafes sadece tuvalet ve uyku köşesi.
Kaba bir sıralama yapmam gerekirse, aylık masraf hamster ve sıçanda birbirine yakın, kobayda biraz daha yukarıda, tavşanda ise açık ara en yüksek. Sebebi basit: kobay ve tavşan sınırsız kuru ot tüketiyor ve bu ot balyası bütçenin belkemiği oluyor. Kobayın ayrıca C vitamini ihtiyacı var, yani taze biber, maydanoz gibi günlük yeşillik zorunlu. Sıçan ve hamsterda yem tüketimi çok düşük ama talaş/kâğıt altlık gideri süreklilik gösteriyor.
| Ölçüt | Hamster | Sıçan | Kobay | Tavşan |
|---|---|---|---|---|
| Kurulum alanı | Orta | Orta-yüksek | Yüksek | Çok yüksek |
| Aylık gider | Düşük | Düşük-orta | Orta | Yüksek |
| Günlük bakım süresi | 10-15 dk | 30-45 dk | 25-40 dk | 45-60 dk |
| Ortalama ömür | 2-3 yıl | 2-3 yıl | 5-7 yıl | 8-12 yıl |
Burada acı bir gerçek var: bu türlerin hepsi "egzotik" kategorisinde ve her klinik bakmıyor. Sıçanlarda solunum yolu enfeksiyonları ve ileri yaşta tümör çok yaygın; ben iki sıçanımdan biri için bir yılda üç kez kliniğe gittim. Tavşanda diş ve sindirim sorunları en sık gelen başlıklar, ayrıca kısırlaştırma neredeyse zorunlu. Hamster ise en az veteriner gerektiren ama tam da bu yüzden hastalığı en geç fark edilen tür. Hayvan almadan önce evinize yakın, egzotik bakan bir hekim var mı diye bakın; ömür beklentisi konusundaki karşılaştırmaları okurken bu detay çoğu zaman atlanıyor.
Maliyet tablosu insanı yanıltabilir. Asıl memnuniyeti belirleyen şey, hayvanın sizinle kurduğu ilişki oluyor. Ne kadar sosyal bir hayvan aradığınıza dair kendinize dürüst bir cevap verin.
Suriye hamsterı yalnız yaşamak zorunda; ikisini aynı kafese koymak ölümle sonuçlanabiliyor. Gündüz uyur, siz yatarken uyanır. Elle ilişki kurar ama "sahibini özleyen" bir hayvan değildir. Çocuğu olan evlere en çok bu tavsiye ediliyor, oysa uyku düzeni ve ani ısırma refleksi yüzünden küçük çocuklar için en zor türlerden biri. Sessiz, temiz ve düşük taahhütlü bir hayvan istiyorsanız doğru adres.
Kobay tek başına yaşamamalı, en az iki birey gerekiyor. Karşılığında evin en "konuşkan" hayvanı oluyor; buzdolabı kapağı açıldığında gelen ıslık sesini duymak gerçekten keyifli. Tavşan ise tamamen ayrı bir lig: zeki, inatçı, tuvalet eğitimi alabilen, ama kucağa alınmayı çoğunlukla sevmeyen bir hayvan. Tavşanla ilişki